Hasło „dawny przyrząd astronomiczny” najczęściej prowadzi do kilku klasycznych odpowiedzi, z których jedna zdecydowanie dominuje. W krzyżówkach najpewniejsze są 4 popularne hasła: od najbardziej oczywistego astrolabium po krótsze formy i inne historyczne instrumenty pomiarowe.
(11 liter)
(8 liter)
(8 liter)
(8 liter)
Astrolabium
Astrolabium to dawny przyrząd astronomiczny służący do wyznaczania położenia gwiazd i wysokości ciał niebieskich nad horyzontem. To chyba najczęstsza odpowiedź przy takim haśle, zwłaszcza gdy definicja brzmi bardzo ogólnie.
Instrument był znany już w starożytności, a największą popularność zdobył w świecie arabskim i średniowiecznej Europie. Przez setki lat pomagał nie tylko astronomom, ale też żeglarzom i uczonym.
Najstarsze astrolabia pochodzą sprzed ponad 1000 lat, a niektóre zachowane egzemplarze są dziś ozdobione z niezwykłą precyzją, łącząc naukę z rzemiosłem artystycznym.
Krzyżówkowo warto uważać na mylenie z astrolabem — to w praktyce ta sama rodzina odpowiedzi, tylko krótsza forma. Jeśli w diagramie jest 11 pól, zwykle chodzi właśnie o to słowo.
Astrolab
Astrolab to skrócona, bardzo krzyżówkowa forma słowa „astrolabium”. Oznacza ten sam typ dawnego przyrządu do obserwacji nieba i pomiarów astronomicznych.
Ta wersja pojawia się chętnie tam, gdzie autor potrzebuje 8 liter. Dla rozwiązujących bywa wygodniejsza, bo jest krótsza i częściej wpada od razu po kilku krzyżujących się literach.
W innych definicjach to samo hasło może wystąpić jako „przyrząd do mierzenia wysokości gwiazd” albo po prostu „stary instrument astronomiczny”. Jeśli definicja brzmi archaicznie, astrolab jest bardzo mocnym kandydatem.
Kwadrant
Kwadrant to dawny instrument pomiarowy używany w astronomii do wyznaczania kątów, zwłaszcza wysokości ciał niebieskich. Nazwa pochodzi od ćwiartki koła, bo właśnie taki kształt miał klasyczny przyrząd.
Ciekawostka: słynny astronom Tycho Brahe korzystał z ogromnych kwadrantów obserwacyjnych jeszcze przed epoką teleskopów. To pokazuje, jak ważne były takie urządzenia w precyzyjnych pomiarach nieba.
W krzyżówkach kwadrant bywa mylony z sekstantem, bo oba służą do pomiaru kątów. Różnica jest prosta: przy haśle z naciskiem na dawny przyrząd astronomiczny kwadrant pasuje bardzo naturalnie.
Sekstans
Sekstans kojarzy się przede wszystkim z nawigacją morską, ale historycznie był też używany do obserwacji astronomicznych i pomiarów kątowych na niebie. Dlatego w części krzyżówek pojawia się jako poprawna odpowiedź na to hasło.
To już odpowiedź trochę mniej oczywista niż astrolabium czy kwadrant, ale nadal dość znana. Najczęściej wpada wtedy, gdy definicja jest szeroka albo gdy z krzyżówek wychodzi układ liter z końcówką -ANS.
Jeśli hasło brzmi bardziej jak „przyrząd nawigatora”, wtedy sekstans staje się wręcz pierwszym wyborem. Przy stricte astronomicznym ujęciu zwykle przegrywa jednak z astrolabium.